Rusza Mundial. Polecamy książki o piłce nożnej

Tym razem prezentujemy kilka książek o piłce nożnej. Nie będą to jednak biografie trenerów i piłkarzy, ale książki, które w reporterski sposób ukazują futbol w kontekście historycznym, pokazując w jaki sposób stawał się narzędziem polityki, walki o tożsamość i oporu wobec imperiów.

Dlaczego taki wybór? Powody są dwa. Jednym z nich jest fakt, że rozpoczną się XXIII Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2026. Drugi i myślę, że dla nas, osób związanych z Radiem Przystanek Jastrzębie-Zdrój nawet ważniejszym jest to, że nasz redakcyjny kolega – Jakub Kubielas - właśnie wydał książkę „Ogniste serca. Opowieść o chorwackim futbolu”, w której piłka nożna to tylko pretekst do snucia opowieści. 

Skoro o pretekstach mowa, zacznijmy od dwóch książek autorstwa Anity Werner i Michała Kołodziejczyka zatytułowanych „Mecz to pretekst. Futbol, wojna, polityka” i „Nadzieja FC. Futbol, ludzie, polityka”, w których dziennikarze próbują udowodnić, że piłka nożna może tłumaczyć świat. Pierwsza z książek zaczyna się od słów: Można nie kochać futbolu, ale warto wiedzieć jak wpływa na ludzi. Można nie być kibicem, ale warto zobaczyć, jak kibicowanie daje ludziom głos. Czasem głos rozpaczy, bólu, złości a czasem politycznej przynależności. Dziennikarze podróżują, odwiedzają kolejne kraje, rozmawiają z działaczami sportowymi i politykami i z tych rozmów wyłania się obraz sportu, który daje nadzieję, często jest ponad podziałami, chociaż te podziały są bardzo widoczne. To szczere historie ludzi, dla których futbol jest czymś więcej, niż grą na boisku, jest elementem ocalającym, budującym wspólnoty.

W poszukiwaniu związków piłki nożnej z polityką, religią, ekonomią, rasizmem, autorzy odwiedzili Izrael, Kraj Basków, Bałkany, Irlandię Północną, Mołdawię i Naddniestrze, Tanzanię, Turcję, Rwandę i Brazylię

W Izraelu dopytują o problemy klubu Beitar Jerozolima, nazywanego „najbardziej rasistowskim na świecie”, którego kibice zgotowali piekło Arkademu Gajdamakowi po tym, jak włączył do drużyny dwóch muzułmańskich piłkarzy z Czeczenii. W Bośni i Hercegowinie rozmawiają o tym, że piłkarskie boiska stały się miejscem, gdzie ujawniły się narastające konflikty narodowe, o futbolu w cieniu wojny i o szkółce piłkarskiej dla młodzieży, która była odskocznią w czasach konfliktu. Tanzania staje się pretekstem do opowieści o inności, wykluczeniu i drużynie piłkarskiej, którą tworzą albinosi. W Brazylii rozmawiają z piłkarzem Neto, który w 2016 roku przeżył katastrofę lotniczą. Samolot, przewożący 77 osób, w tym zawodników i sztab drużyny Chapecoense, rozbił się w pobliżu Medellín.

Zbigniew Rokita jest autorem interesującego reportażu „Królowie strzelców. Piłka w cieniu imperium”, w której futbol służy jako narzędzie do opowiadania o polityce i że w Europie Wschodniej nigdy nie był od niej oddzielony. Książka składa się z reportaży osadzonych w różnych miejscach i epokach. Autor opisuje: początki futbolu w Rosji, losy piłkarzy i działaczy sportowych w czasach, gdy sport był podporządkowany władzy. Jeden z tekstów poświęcony jest drużynie Spartak Moskwa i braciom Starostin i ich zmaganiom z milicyjnym klubem Dynamo wspieranym przez Berię. Rokita odkrywa przed nami losy i piłkarskie zmagania Ernesta Wilimowskiego, który został uwikłany  w skomplikowane relacje polsko-niemieckie na Śląsku i do dziś przez jednych uznawany jest za zdrajcę, przez innych doceniany jako dobry piłkarz. Ciekawym motywem są opisywane przez Rokitę mistrzostwa w Abchazji, drużyn nieuznawanych przez FIFA. Wśród uczestników znajdują się m.in. reprezentacje: Abchazji, Kurdystanu, Tybetu, Czeczeni czy Hrabstwa Nicejskiego. Wśród „Królów strzelców” znajdziemy też dwa ciekawe reportaże nie związane z futbolem. Pierwszy o węgierskich piłkarzach ręcznych i ich starciu z ZSRR podczas olimpiady w Melbourne w 1956, która zbiega się w czasie z rewolucją na Węgrzech i krwawą interwencję wojsk radzieckich. Drugi tekst dotyczy reprezentacji Litwy w koszykówce podczas igrzysk w 1992, która pokonała ZSRR i zdobyła brązowy medal.

Na koniec, króciutko o książce Jakuba Kubielasa „Ogniste serca. Opowieść o chorwackim futbolu”, z którym porozmawiamy w kolejnym odcinku Przystanku.Literatura. Autor w ciekawy i szeroki sposób omawia historię piłki nożnej w Chorwacji, która znana jest tam pod terminem nogomet. Oprócz statystyk, sylwetek piłkarzy i trenerów znajdziemy tu opowieści o związkach piłki i polityki, o kibicach, nawiązania do literatury pięknej i filmów. Przede wszystkim poznamy drogę jaką musieli przebyć Chorwaci, by ich drużyna stała się piłkarską potęgą.

A jeśli jeszcze Wam mało piłkarskich historii, zapraszamy do Biblioteki, w której odnajdziecie jeszcze mnóstwo interesujących tytułów