Muzyka wielkanocna. Utwory pasyjne

Nadeszła wiosna, a wraz z nią czas, który dla wielu ludzi jest bardzo ważny, bowiem zbliżamy się do Świąt Wielkanocnych. To także okres będący ogromną inspiracją dla twórczości wybitnych kompozytorów, gdyż w oparciu o tę tematykę powstało wiele wielkich dzieł muzyki klasycznej. Muzyka wielkanocna zachwyca formą i bogactwem wyrazu oraz wprowadza w nastrój tego wyjątkowego czasu. Utwory skłaniają do zadumy i refleksji, ale też są pełne życia i radości, a przy tym mają dużą wartość muzyczną i na dobre rozgościły się w naszej tradycji zapisując się na muzycznych kartach historii.

Muzyka pasyjna to jeden z najstarszych nurtów w historii muzyki. Okres Wielkiego Postu to dla chrześcijan czas refleksji, skupienia, wyciszenia, duchowego przygotowania do Świąt Wielkanocnych. Jednym z elementów tego czasu jest muzyka – zwłaszcza pieśni pasyjne, wielkopostne, które przez lata ukształtowały wiernych i towarzyszą im w tym czasie. Pieśni te to opis męki Chrystusa, a najbardziej rozpoznawalne i kojarzone są z religią protestancką i katolicką.

Ale zanim o pieśniach to najpierw o pasji – czyli utworach opartych na tekstach Ewangelii. I tutaj na pierwszy plan wysuwa się twórczość Jana Sebastiana Bacha - mistrza tego gatunku - i jego najwybitniejsze dzieła, czyli „Pasja wg. św. Mateusza” i „Pasja według św. Jana”. W Polsce warto wspomnieć Marcina Leopolitę - twórcę muzyki renesansowej, organistę, poetę i kompozytora Missa Paschalis – najstarszej, w całości zachowanej polskiej mszy.

Początki pieśni pasyjnych i wielkopostnych sięgają średniowiecza. Wtedy już w liturgii zaczęły się pojawiać opisy Męki Pańskiej. Tu pojawiają się należące do pereł polskiej muzyki „Gorzkie żale” – najważniejsze nabożeństwo pasyjne z XVIII wieku, których autorem jest ks. Wawrzyniec Benik, kapłan rzymskokatolicki Zgromadzenia Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo, uznawane za arcydzieło religijnej poezji baroku polskiego. Składają się z trzech części śpiewanych naprzemiennie w kolejne niedziele Wielkiego Postu, po dziś dzień przetrwały bez większych zmian i ingerencji.

Ten czas to także czas niezwykle przejmujących pieśni pasyjnych i wielkopostnych, których korzenie sięgają średniowiecznej liturgii łacińskiej i tutaj mamy np. „Ludu mój ludu”, „Ogrodzie oliwny”, „Ach mój Jezu”, „Wisi na krzyżu”, „Krzyżu święty nade wszystko”.
Pieśni pasyjne i wielkopostne oprócz wymiaru religijnego stanowią także ważną część polskości, dziedzictwa kulturowego będąc swoistym świadectwem naszej historii i języka.

Oprócz uroczystości kościelnych można jej doświadczyć na żywo uczestnicząc np. w wielkopostnych koncertach pasyjnych, festiwalu Misteria Paschalia organizowanym w Krakowie czy innych podobnych koncertach muzyki wielkanocnej.
Muzyka i pieśni stanowią połączenie prostoty i głębi, skłaniają do refleksji nad własnym życiem, pomagają zrozumieć sens cierpienia, a ich ponadczasowy charakter sprawia, że mimo upływu lat nadal poruszają i są inspiracja dla kolejnych pokoleń.